Historia oświaty w Żelechlinku

 

Pierwsze wzmianki o istnieniu szkoły w gminie Żelechlinek pochodzą z XVIII w. W 1732 r. została założona szkoła parafialna przy kościele w Żelechlinku. Bakałarzem był w niej Marcin Kolankiewicz. W czasie rozbiorów szkoła przestała funkcjonować. Stosunek władz zaborczych do problemów oświaty był obojętny, w związku z czym stopniowo zaniedbywano to, co zostało stworzone w ostatnich dwudziestu latach I Rzeczypospolitej również na terenie naszej gminy. W 1822 r. szkoła elementarna wznowiła swoją działalność na okres jednego roku. Ponownie reaktywowano ją w 1831 roku. Następne wzmianki o szkole pochodzą z 1838 r. Uczęszczało do niej tylko 16 dzieci, natomiast w 1880 r. liczba uczniów wzrosła do 44. Głównym zadaniem szkółki parafialnej było praktyczne przygotowanie chłopców do pomocy w sprawowaniu obrzędów liturgicznych. Czas nauczania podporządkowany był pracom polowym, w których uczniowie musieli pomagać rodzicom.

W 1916 r. na terenie gminy znajdowały się dwie szkoły rządowe: w Żelechlinie, gdzie nauczycielem był Franciszek Pracki i w Świniokierzu z nauczycielem Rejmanem Hugo. Oprócz szkół rządowych istniały w gminie szkoły prywatne o stopniu początkowym: w Żelechlinie (Andrzej Stańdo), Sabinowie (Stanisław Sztuka), Świniokierzu (Jan Duda), Bukowcu Nowym (Stefan Wołowski), Karolinowie (Leokadia Piasecka), Cecelinie (Jan Walczak), Łochówku (Wanda Frankl), Józefinie (Cecylia Dobrowolska) i Lesisku (Helena Bystrońska).

    W 1918 r. w gminie Żelechlin istniało tylko 5 szkół czynnych: w Żelechlinku, Bukowcu Starym, Lesisku, Karolinowie i Naropnej. Nauczyciele zarabiali wówczas około 108 marek, a pensje wypłacano ze składek gminnych.

            Pierwszym aktem prawnym regulującym rozwój szkolnictwa w okresie międzywojennym była „Ustawa o zakładaniu i utrzymywaniu publicznych szkół powszechnych” z 1922 r. Uwzględniała ona obowiązki finansowe działalności szkół oraz sankcjonowała stopnie szkół, w zależności od liczby dzieci i gęstości zaludnienia.

            W obwodach szkolnych o liczbie dzieci do 60 tworzono szkoły jednoklasowe z 1 etatem nauczycielskim, w obwodach o liczbie dzieci do 100 - szkoły 2-klasowe z 2 nauczycielami, a liczbie dzieci do 150 - szkoły 3-klasowe z 3 nauczycielami itd.

W 1928 r. funkcjonowało w gminie 8 szkół powszechnych: 1 trzyklasowa w Żelechlinie, 2 dwuklasowe w Bukowcu i Żelechlinku oraz 5 jednoklasowych: w Karolinowie, Lesisku, Naropnej, Świniokierzu i Dzielnicy. Kadrę pedagogiczną tworzyli: ksiądz Piotr Gibel, Jan Nowak, Jan Machowski, Jan Skorzycki, Feliks Janowski i Szymon Małek. Bazę lokalową szkół stanowiło 12 klas o powierzchni 383,61 m² wyposażonych w 467 ławek. W szkołach zatrudnionych było 13 nauczycieli, którym pomagali ludzie zwani opieką szkolną.

            W roku szkolnym 1928/1929 do obwodu szkolnego należało 789 dzieci, a obowiązek szkolny spełniało 777 uczniów: 381 chłopców, 396 dziewcząt. Z liczby tej: 736 było wyznania katolickiego, 35 wyznania ewangelickiego i 6 wyznania mojżeszowego. Na jednego nauczyciela przypadało 59,8 uczniów.

            Szczegółowo stan oświaty w tamtym okresie przedstawiał się następująco:

Żelechlinek – szkoła powstała w 1860 r., znajdowała się we własnym budynku. Bazę lokalową stanowiły dwie izby o powierzchni 86m² i 70 ławek. Kierownikiem był Władysław Cechnowski, nauczycielem Leonard Paradowski, do opieki szkolnej należeli: Tomasz Matysiak, Franciszek Matysiak i Józef Magiera.

Dzielnica – szkoła powstała w 1921 r. i znajdowała się w budynku drewnianym wynajętym od Stefana Rucińskiego. Mieściła się w jednej izbie o powierzchni 21,28 m². Wyposażenie stanowiły 32 ławki. Kierownikiem był Michał Kuczek. Opiekę szkolną sprawowali: Stanisław Andrychowicz i Jan Andrychowicz. Do obwodu szkolnego należały wsie: Dzielnica Stara i Nowa oraz Sabinów.

Naropna – szkoła powstała w 1925 r. i mieściła się we własnym budynku, z 1920 roku, posiadała jedną izbę o powierzchni 34,78 m² i 57 ławek. Obwód szkolny obejmował miejscowości: Naropna, Brenik, Władysławów, Gutkowice i Kopiec. Kierownikiem był Karol Mamiza, opiekę szkolną zabezpieczali: Michał Dobrowolski i Andrzej Piechota.

Budki Łochowskie – szkoła powstała w 1927 r. i znajdowała się w budynku drewnianym wynajętym od Andrzeja Krusia, mieściła się w jednej izbie o powierzchni 37,76 m². Na wyposażeniu szkoły były 32 ławki. Kierownikiem był Zygmunt Łapiński, a opiekę szkolną stanowili: Andrzej Kruś i Michał Dziubek. Do obwodu szkolnego należały miejscowości: Budki Łochowskie, Wola Naropińska, Józefin, Podgórze, Feliksów, Trojanów, Łochówek i Janów.

Bukowiec – szkoła powstała w 1927 r. i znajdowała się w drewnianym budynku własnym. Bazę lokalową stanowiły 2 izby o powierzchni 77,25 m², na wyposażeniu było 78 ławek. Kierownikiem był Szymon Małek, nauczycielką Zofia Wittiżanka, do opieki szkolnej należeli: Jan Skorzycki, Władysław Dominiak i Stanisław Sygitowicz. W obwodzie szkolnym były miejscowości: Bukowiec Stary, Bukowiec Nowy, Sokołówka, Julianów, Staropole, Petrynów, Gaj Żelechliński.

Karolinów – szkoła powstała w 1927 r. i znajdowała się w budynku drewnianym wynajętym od Józefa Janeczka. Baza lokalowa to jedna izba o powierzchni 30 m². Wyposażenie stanowiło 36 ławek. Kierowniczką była Leokadia Muszyńska, której pomagali: Józef Janeczek i Jan Malinowski. Do obwodu szkolnego należały wsie: Karolinów, Stefanów i Zygmuntów.

Żelechlin – szkoła powstała w 1928 r., znajdowała się w budynku murowanym własnym, wybudowanym w 1929 r., posiadała 3 izby o powierzchni 69,5 m² i 118 ławek. Kierownikiem był Jan Machowski, do opieki szkolnej należeli: Jan Maciołek i Józef Borusławski[1]. Obwód szkolny stanowiły wsie: Janinów, Nowiny, Stanisławów, Cecelin, Zygmuntów, Świniokierz, Żelechlin.

W omawianym okresie przedmiotami obowiązkowymi w szkołach były: religia, czytanie, pisanie, język polski, rachunkowość, śpiew oraz gimnastyka i roboty. Frekwencja uczniów na zajęciach w okresie międzywojennym była niska. Obowiązek szkolny był zaniedbany przez dzieci, które od najmłodszych lat angażowano do pracy w gospodarstwie. Powszednim ich zajęciem było pasanie bydła jak również służba u bogatych gospodarzy. Zjawiskiem powszechnym w szkołach było powtarzanie klas.

            W okresie międzywojennym w szkołach prowadzono również naukę czytania i pisania dla dorosłych analfabetów. Takie klasy organizowano w godzinach popołudniowych. Jak podaje J. Sytuła[2] wskaźnik analfabetyzmu w 1921 r. wynosił około 33% mieszkańców kraju powyżej 10 roku życia. Analfabetyzm dotyczył w szczególności starszego i najstarszego pokolenia (wśród obywateli wieku powyżej 60 lat zarejestrowano aż 54,2 % analfabetów, natomiast w przedziale 40 – 59 lat 42,2%).

            W wyniku parcelacji części majątków ziemskich i gruntów państwowych w okresie reformy rolnej, przeprowadzonej w kraju po 1920 r. powstało wiele nowych gospodarstw chłopskich. Pojawiła się więc potrzeba organizacji oświaty rolniczej poza istniejącym szkolnictwem powszechnym. Organizowano kursy letnie oraz wykłady obejmujące praktyczne zagadnienia rolnicze. Wykłady połączone były z pokazami w sadzie, odbywały się także pokazy hodowlane. Taki kurs dla rolników zorganizowano w Żelechlinie w 1928 r. i cieszył się dużym powodzeniem[3].

            W 1932 r. Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (WRiOP), przeprowadziło reformę szkolną, od nazwiska ministra Janusza Jędrzejewicza, zwaną jędrzejewiczowską. Ustawa z 11 marca ujednoliciła i wprowadziła w życie nowy ustrój szkolny. Reforma systemu oświaty była wyrazem sanacyjnej polityki oświatowej zmierzającej do zróżnicowania wykształcenia społeczeństwa. Ustawa jędrzejewiczowska, jak pisze R. Wroczyński[4] dzieliła szkołę podstawową na 3 stopnie:

▪ 4 klasową szkołę pierwszego stopnia,

▪ 6 klasową szkołę drugiego stopnia,

▪ 7 klasową szkołę trzeciego stopnia zwaną „czapką” dla uczniów kończących naukę na poziomie szkoły powszechnej.

            Z akt archiwalnych gminy Żelechlin wynika, że w latach 1931-1933 na terenie gminy działało 8 szkół powszechnych w miejscowościach: Żelechlin, Żelechlinek, Bukowiec, Lesisko, Budki Łochowskie, Naropna, Dzielnica i Karolinów. Były to szkoły jednoklasowe z 1 izbą lekcyjną. Dwuklasowe szkoły funkcjonowały tylko w Żelechlinku i Bukowcu. Najczęściej mieściły się w drewnianych budynkach własnych bądź w wynajętych u okolicznych mieszkańców. Warunki pracy dla uczniów i nauczycieli były trudne. Do jednego oddziału uczęszczało kilkudziesięcioro uczniów w różnym wieku. Na wsi panowała bieda. Szkolnictwo borykało się z wieloma trudnościami. Pierwszym i najważniejszym problemem był niski nakład finansowy na oświatę, zła baza lokalowa, nie respektowanie przez rodziców obowiązku szkolnego dzieci.

W 1936 r. wybudowano w Żelechlinie pierwszą nowoczesną, murowaną szkołę o 7 salach lekcyjnych. Swoje funkcje pełniła do wybuchu drugiej wojny światowej. Czasy wojenne przyniosły upadek szkolnictwa w gminie Żelechlin. Po wkroczeniu niemieckiego okupanta wszystkie szkoły zostały zamknięte, sprzęt szkolny zrabowano i zniszczono. Tajne nauczanie w szkołach powszechnych na terenie gminy, w których okupant zezwolił na naukę ze swoim programem odbywało się tylko w Teklinie i Żelechlinie. Bardziej zakonspirowaną formą nauczania, w zakresie szkoły powszechnej, były tzw. komplety. Składały się z kilkuosobowych grup, a lekcje odbywały się w mieszkaniach prywatnych i za każdym razem w innym miejscu pod pozorem różnych prac gospodarczych. Podczas lekcji wystawiano punkty obserwacyjne sygnalizujące zbliżające się niebezpieczeństwo. Komplety tajnego nauczania były prowadzone w Żelechlinie[5]. W okresie wojennym szkoły dewastowano bądź przeznaczano na inne cele. W budynku polskiej szkoły w Lesisku
została otwarta szkoła dla volksdeutschów, natomiast część budynku szkoły w Żelechlinie przerobiono na mleczarnię. Ponownie funkcję oświatową szkole w Żelechlinie przywrócono po wojnie, w 1945 r.

            26 stycznia 1945 r. rozpoczęła działalność w gminie Żelechlin Gminna Rada Narodowa. Zły stan szkolnictwa niepokoił ówczesne władze gminy. W protokole GRN z 28 stycznia 1945 r. w punkcie dotyczącym szkolnictwa znajduje się informacja:

„Omawiając z kolei sprawę szkolnictwa, zebrani postanowili nałożyć na to szczególny nacisk i niezwłocznie uruchomić szkoły, w tym celu postanowiono zawezwać nauczycielstwo”.

Priorytetową sprawą stało się więc sprowadzenie nauczycieli i jak najszybsze rozpoczęcie działalności placówek oświatowych. Na posiedzeniu rady wybrano Gminną Komisję Szkolną w składzie: Szczepan Czatkowski - przewodniczący, Józef Chwalimski - członek, Apolinary Płocki - członek. Zadaniem komisji była ocena stanu szkolnictwa w gminie jak również podejmowanie działań zmierzających do poprawy poziomu kształcenia w szkołach.

W 1945 r. na terenie gminy czynnych było 7 szkół powszechnych. Uczęszczało do nich 780 dzieci, kadrę nauczycielską stanowiło tylko 11 nauczycieli.

29 maja 1945 r. Rada Narodowa Gminy Żelechlin w lokalu Zarządu Gminnego w Żelechlinku jednogłośnie podjęła uchwałę o budowie Zbiorczej Szkoły w Żelechlinku. W tym celu powołano Komitet Budowy Szkoły w osobach: wójt Władysław Kamiński - przewodniczący, Wawrzyniec Kaczmarek – członek, Franciszek Kaczmarek – członek, Władysław Kaczmarek – członek, Wacław Wójcik – członek,  ks. Witold Skalski – członek, Szymon Małek – członek, Bronisław Kotecki – członek, Józef Antkowicz – członek. Zadaniem komitetu było opracowanie kosztorysu planowanej inwestycji. Stan szkolnictwa w gminie nie uległ poprawie.

            26 listopada 1946 r. władze państwowe wydały dekret o organizacji szkolnictwa w okresie przejściowym, który zawierał postanowienia o zniesieniu trójstopniowości szkół powszechnych i wprowadził jednolitą szkołę powszechną umożliwiającą przechodzenie dzieciom ze szkoły niżej zorganizowanej do szkoły realizującej program pełnych 7 klas. Dekret ten znosił również dwu i trzyletnie klasy niższego stopnia wprowadzając zasadę klas jednorocznych. Szkoły powszechne podzielone zostały na pełne i niepełne. Podstawą organizacji szkolnictwa powszechnego była liczba dzieci zamieszkała w obwodzie szkolnym. Potrzeba objęcia obowiązkiem szkolnym dzieci z terenu gminy była wielka wobec czego uruchamiano nowe szkoły.

W 1949 r. na terenie gminy działało już 9 szkół powszechnych w miejscowościach: Żelechlinek, Żelechlin, Świniokierz, Bukowiec, Dzielnica, Feliksów, Józefin, Lesisko, Naropna. Kadrę kierowniczą ówczesnych szkół stanowili: Stefania Stefanowicz - kierownik Szkoły w Żelechlinku, Wacław Koperski - kierownik Szkoły w Żelechlinie, Józefa Śmiechowska - kierownik Szkoły w Świniokierzu, Stanisław Leoś - kierownik Szkoły w Bukowcu, Krystyna Jarecka - kierownik Szkoły w Dzielnicy , Maria Rutkowska - kierownik Szkoły w Feliksowie, Edward Wisiorowski - kierownik Szkoły w Józefinie, Franciszek Skibiński - kierownik Szkoły w Naropnej, Tadeusz Niewiadomski - kierownik Szkoły w Lesisku.

W tym samym roku otwarto Gminną Bibliotekę Publiczną z siedzibą w Żelechlinku, której kierownikiem była Weronika Ryszkowska, a także 8 punktów bibliotecznych działających przy każdej szkole powszechnej.

             Stan techniczny szkół znajdujących się na terenie gminy Żelechlinek budził poważne zastrzeżenia. Budynki wszystkich placówek oświatowych kwalifikowały się do kapitalnego remontu. Brakowało podstawowego wyposażenia: ławek , kredy, atramentu, stalówek, jak również środków czystości. Najważniejszym jednak problemem był brak nauczycieli. Niskie nakłady finansowe przeznaczone na realizację zadań oświatowych nie wystarczały na pokrycie wszystkich prac, dlatego większość robót przy szkołach wykonywali rodzice dzieci.

22 września 1952 r., na prośbę mieszkańców wsi została otwarta czterooddziałowa szkoła w Karolinowie. Kierownikiem szkoły została Alicja Janeczek. W tym czasie w gminie Żelechlin było zatrudnionych 25 nauczycieli i 2 wychowawców przedszkoli. W międzyczasie zmieniło się też kierownictwo w szkołach: w Feliksowie kierownikiem szkoły została Maria Kmieć, w Żelechlinie Stanisław Kania a po nim w latach 1954-1960 funkcję kierownika pełnił Mirosław Wejman. W 1953 r. w gminie Żelechlin funkcjonowało 10 szkół: cztery 7 oddziałowe: w Żelechlinku (74 uczniów), Żelechlinie (145 uczniów), Józefinie (74 uczniów) i Lesisku oraz cztery 5 oddziałowe: w Bukowcu, Naropnej, Dzielnicy, Świniokierzu i dwie 4 oddziałowe: w Karolinowie i Feliksowie.

            15 lipca 1961 r. weszła w życie ustawa o rozwoju systemu oświaty i wychowania, wprowadzająca 8 klasową szkołę podstawową, dającą wszystkim uczniom jednakowe wykształcenie. Okres wczesnoszkolnego kształcenia obejmował 4 lata.

Mimo dużych osiągnięć w odbudowie szkolnictwa i reformie systemu oświaty, sytuacja w tej dziedzinie na terenie kraju i w naszej gromadzie nadal była trudna. W wyniku rozbudowy bazy lokalowej w latach sześćdziesiątych, warunki pracy w szkolnictwie podstawowym na terenie gminy nieznacznie się poprawiły. Od dawna istniała potrzeba budowy nowej szkoły w Żelechlinku, ponieważ stara drewniana nie spełniała oczekiwań władz, rodziców i samych uczniów.

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom mieszkańców 1 grudnia 1962 r. podjęto uchwałę o przekazaniu działki pod budowę szkoły - „Pomnika Tysiąclecia” w Żelechlinku. Przewodniczącym Gromadzkiej Rady Narodowej był wówczas Tadeusz Szymański. Budowa Tysiąclatki trwała 2 lata. Projekt budowy zatwierdzono w 1963 r., a w 1965 r. oddano do użytku nową szkołę podstawową. Placówka otrzymała imię Leona Kruczkowskiego. Nowoczesna, duża, murowana szkoła dysponowała 7 salami lekcyjnymi i dobrym jak na ówczesne czasy wyposażeniem. Realizacja obiektu była możliwa dzięki zajęciu przez gromadę pierwszego miejsca w zbiórce na Społeczny Fundusz Budowy Szkół i Internatów oraz ogromnemu zaangażowaniu miejscowej ludności składającej dobrowolne  wpłaty na budowę szkoły. Nowe warunki pracy, korzystnie wpłynęły na jakość kształcenia uczniów. Sytuacja w szkolnictwie nadal jednak budziła niepokój. Oprócz szkół w Żelechlinku i Żelechlinie pozostałe kwalifikowały się do kapitalnego remontu. Poprawa bazy lokalowej nie była możliwa z uwagi na niskie nakłady finansowe na oświatę, zatem większość prac bieżących przy budynkach szkół nadal wykonywali mieszkańcy wsi.

W latach 1969-1972 na terenie gromady Żelechlinek funkcjonowało 5 szkół podstawowych 8-klasowych: w Żelechlinku, Żelechlinie, Bukowcu, Lesisku, Naropnej i 3 szkoły 4-oddziałowe: w Feliksowie, Józefinie i Karolinowie. Zatrudnionych było wówczas 32 nauczycieli, a naukę w szkołach pobierało 603 uczniów. W tym okresie została zlikwidowana szkoła filialna w Józefinie.

 Kadrę kierowniczą szkół tworzyli: Mirosław Wachowicz -kierownik Szkoły w Żelechlinku, Mieczysław Kaczorek - kierownik Szkoły w Żelechlinie , Daniela Wojtkiewicz - kierownik Szkoły w Bukowcu , Barbara Szczepańska - kierownik  Szkoły w Naropnej,

 Zdzisław Kubiak - kierownik Szkoły w Lesisku ,Janina Fangrat – kierownik  Szkoły w Feliksowie , Marian Chruściel - kierownik Szkoły w Karolinowie.

 Rok 1973 przyniósł kolejne zmiany w stanie szkolnictwa. Nowy podział terytorialno-administracyjny, spadek liczby uczniów w szkołach podstawowych, a przede wszystkim potrzeby społeczno-gospodarcze kraju wpłynęły na konieczność przeprowadzenia zmian w systemie oświaty. Do wprowadzenia zmian przystąpiono w roku szkolnym 1973/1974, powołując duże zbiorcze szkoły i likwidując jednocześnie małe, słabo wyposażone, pracujące w złych warunkach lokalowych.

Gmina Żelechlinek znalazła się w granicach województwa piotrkowskiego, a jej terytorium powiększyło się o obszar włączonej Gminy Budziszewice oraz o wsie Radwanka, Czerwonka, Teklin i Nowe Byliny z byłej Gromady Boguszyce. Dotychczasowa liczba szkół w gminie powiększyła się o Szkołę Podstawową w Radwance i Teklinie i 6 szkół podstawowych z Gminy Budziszewice. Powołano jedną Zbiorczą Szkołę Gminną z siedzibą w Żelechlinku, 2 szkoły zbiorcze: w Rękawcu i Budziszewicach oraz szkoły filialne. Na terenie gminy Żelechlinek funkcjonowało wtedy 14 szkół zatrudniających 62 nauczycieli. Kształciło się w nich 1200 uczniów. Gminnym Dyrektorem Szkół została Anna Socha, zastępcą Maria Magiera.

 Już wtedy liczba uczniów w gminie przejawiała tendencje zniżkowe i kształtowała się następująco: w roku szkolnym 1972/1973 – 1226 uczniów, 1973/1974 – 1200 uczniów, 1974/1975 – 1157 uczniów, 1975/1976 – 1135 uczniów.

Zmniejszająca się liczba uczniów w szkołach podstawowych na terenie całego powiatu, także w gminie Żelechlinek powodowała wzrost szkół z małą liczbą uczniów i etatów nauczycielskich, a spadek szkół dużych z pełną obsadą pedagogiczną.

W latach 1973 – 1976 na terenie gminy funkcjonowały:

-        Zbiorcza Szkoła Gminna w Żelechlinku z filiami w Naropnej, Bukowcu, Radwance, Feliksowie i Teklinie;

-        Zbiorcza Szkoła Podstawowa w Rękawcu z filiami w Lesisku, Tarnowskiej Woli, Świniokierzu i Mierznie.

-        Zbiorcza Szkoła Podstawowa w Budziszewicach z filią w Węgrzynowicach;

-        Szkoła Podstawowa w Żelechlinie

            W 1973 r. została zlikwidowana filia w Karolinowie. Sieć szkół w gminie ulegała ciągłej zmianie.

            Obsługę administracyjną i finansowo-księgową wszystkich placówek oświatowych prowadził Zespół Ekonomiczno-Administracyjny Szkół z siedzibą w Żelechlinku.                                                         

W tym okresie placówki oświatowe również borykały się z problemami finansowymi. W szkołach filialnych z małą liczbą uczniów w oddziałach prowadzono nauczanie w klasach łączonych. Na jednej godzinie lekcyjnej nauczyciel realizował treści z dwóch różnych programów nauczania. Ciekawą formą doskonalenia zawodowego nauczycieli były w tym czasie konferencje nauczycielskie. Odbywały się zawsze w innej szkole i cieszyły się dużą popularnością.

Na terenie gminy istniały tylko 2 przedszkola: w Żelechlinku i Budziszewicach.

W związku z Rozporządzeniem Ministra Oświaty i Wychowania o objęciu wychowaniem przedszkolnym dzieci 6-letnich, zorganizowano przy istniejących szkołach podstawowych klasy, a przy filiach ogniska przedszkolne. Wprowadzenie obowiązku wychowania przedszkolnego dla dzieci 6-letnich stanowiło niezbędny warunek zapewnienia wszystkim dzieciom równego startu szkolnego. Zarządzeniem Ministra Oświaty i Wychowania rok szkolny został podzielony na dwa semestry.

      Powstanie Zbiorczej Szkoły Gminnej w Żelechlinku pociągnęło za sobą potrzebę zapewnienia dowozu dzieci do klas programowo wyższych ze szkół filialnych. Dowóz zabezpieczały PKS w Rawie Mazowieckiej i Tomaszowie Mazowieckim oraz transport ze Spółdzielni Kółek Rolniczych w Żelechlinku. Znaczna liczba dzieci uczęszczających do szkół zbiorczych wpłynęła na decyzję władz o ich rozbudowie. W pierwszej kolejności miała zostać rozbudowana Zbiorcza Szkoła Gminna w Żelechlinku, następnie szkoły w Rękawcu i Budziszewicach. Istniała również potrzeba budowy Domu Nauczyciela.

     Zmniejszająca się liczba dzieci w punktach filialnych powodowała zamykanie niektórych szkół. W roku szkolnym 1976/1977 zlikwidowano Punkt Filialny w Feliksowie, w 1977/1978 Punkt Filialny w Świniokierzu, a w 1978/1979 Punkty Filialne w Teklinie i Lesisku. Uczniowie tych szkół zostali przyjęci do Zbiorczej Szkoły Gminnej w Żelechlinku i Zbiorczej Szkoły Podstawowej w Rękawcu.

     W 1978 r. powołano Społeczny Komitet Rozbudowy Zbiorczej Szkoły Gminnej w Żelechlinku. W jego skład weszli: Roman Jagieliński, Wacław Waliszewski, Anna Socha, Maria Magiera, Teresa Teysler, Stanisław Rajski i Antoni Korczak. Komitet zlecił opracowanie kosztorysu rozbudowy szkoły i zapotrzebowania na materiały budowlane.

            W roku szkolnym 1978/1979 na terenie gminy funkcjonowały: jedna Zbiorcza Szkoła Gminna w Żelechlinku do której uczęszczało 296 uczniów, Zbiorcza Szkoła w Budziszewicach z liczbą 172 uczniów, Zbiorcza Szkoła w Rękawcu ze 198 uczniami oraz Szkoła Podstawowa w Żelechlinie, w której naukę pobierało 121 uczniów. Oprócz pełnych szkół podstawowych istniały również 3 punkty filialne z klasami I-III i jednym etacie nauczycielskim: w Bukowcu - 23 uczniów, Naropnej - 17 uczniów i Radwance – 24 uczniów oraz 3 punkty filialne z klasami I – IV i dwoma etatami nauczycielskimi w Mierznie - 37 uczniów, Tarnowskiej Woli - 45 uczniów i Węgrzynowicach – 45 uczniów. Łącznie do szkół podstawowych uczęszczało w tym czasie 978 uczniów, 372 korzystało z dowozu, co stanowiło 38% wszystkich uczniów objętych obowiązkiem szkolnym w gminie. W tym okresie na terenie gminy było zatrudnionych 63 nauczycieli. Funkcję Gminnego Dyrektora Szkół pełniła Anna Socha, a od 1 września 1981 r. Teresa Skorzycka, zastępcą została Maria Magiera.

Rok 1982 przyniósł kolejne zmiany w systemie oświaty w Polsce. 26 stycznia 1982 r. weszła w życie nowa obowiązująca ustawa Karta Nauczyciela regulująca prawa i obowiązki nauczyciela i określająca jego status zawodowy. Ustawa wprowadziła nowy wymiar czasu pracy w wyniku czego zwiększyła się liczba zatrudnionych nauczycieli. W roku szkolnym 1982/1983 podniesiono stopień organizacyjny szkół: w Węgrzynowicach do klasy VII i Radwance do klasy V. Od 1 września 1983 r. Gminnym Dyrektorem Szkół została Maria Magiera, a zastępcą Zofia Pietrzak.

Zbiorcza Szkoła Gminna w Żelechlinku istniała do 31 sierpnia 1984 r. Reforma oświaty przyniosła kolejne zmiany w strukturze szkolnictwa w gminie. Dotychczasowa Zbiorcza Szkoła Gminna w Żelechlinku stała się Szkołą Podstawową, został podniesiony do klasy szóstej stopień organizacyjny Szkoły Podstawowej w Radwance. Na terenie gminy funkcjonowały także: Szkoła Podstawowa w Żelechlinie, Rękawcu, Budziszewicach i Węgrzynowicach oraz Punkty Filialne: w Naropnej, Tarnowskiej Woli, Mierznie i Bukowcu. W placówkach oświatowych zatrudnionych było wówczas 75 nauczycieli.

Zły stan techniczny małych filii, niskie nakłady finansowe na oświatę, zmniejszająca się liczba dzieci w szkołach zmuszały ówczesne władze gminy do podejmowania uchwał o obniżaniu stopnia organizacyjnego szkół i ich likwidacji. W roku szkolnym 1986/1987 został zlikwidowany Punkt Filialny w Bukowcu. Proces likwidacji szkół filialnych przebiegał w gminie przez wiele lat, w wyniku czego z sieci placówek oświatowych kolejno znikały małe wiejskie szkoły.

Rozbudowa Szkoły Podstawowej w Żelechlinku przypadła na lata osiemdziesiąte XX w. 1 września 1986 r. oddano do użytku nowy budynek szkoły podstawowej wraz z czterema kompletami mieszkań nauczycielskich. Był to nowoczesny dobrze wyposażony obiekt dydaktyczny z pełnym zapleczem sanitarnym. Oprócz sal lekcyjnych do dyspozycji uczniów była stołówka szkolna i zastępcza sala gimnastyczna. Podczas uroczystego otwarcia, którego dokonał ówczesny Kurator Oświaty i Wychowania, szkoła otrzymała sztandar ufundowany przez Komitet Rodzicielski. Poświęcenia sztandaru dokonał ks. Adam Żmijewski. Od tego momentu sztandar towarzyszy uczniom podczas uroczystości szkolnych i państwowych. Budowa nowego obiektu dydaktycznego była możliwa dzięki zaangażowaniu Gminnego Dyrektora Szkół Marii Magiery i Romana Jagielińskiego - pomysłodawcy i inicjatora budowy szkoły oraz społeczeństwa lokalnego wspierającego finansowo inwestycję. Mieszkańcy wsi w różny sposób wspierali budowę: wieś Karolinów dobrowolnie opodatkowała się na rzecz szkoły, natomiast mieszkańcy innych wiosek, szczególnie Czerwonki, czynnie angażowali się w prace budowlane. W kolejnych latach budynek szkoły modernizowano stwarzając dzieciom i młodzieży coraz lepsze warunki do nauki.

W celu usprawnienia dowozu uczniów do szkoły, władze gminy podjęły decyzję o zakupie autobusu szkolnego. W listopadzie 1988 r. zostaje sprowadzony do gminy nowy autobus - Autosan H9. Zakup środka transportu rozwiązał problem dowozu dzieci do szkoły.

W latach 1985-1990 liczba szkół podstawowych zmniejszyła się do 8, zmalała też liczba uczniów z 846 do 750. Wzrosła natomiast liczba zatrudnionych nauczycieli z 87 do 90. Tendencje wzrostowe widoczne były również w objęciu wychowaniem przedszkolnym dzieci 6-letnich. W 1990 r. do oddziałów przedszkolnych przy szkołach podstawowych uczęszczało 170 dzieci. Obecność sześciolatków w oddziałach przedszkolnych stała się zjawiskiem powszechnym. W 1989 r. została zlikwidowana Szkoła Filialna w Naropnej.

1 września 1990 r. przyniósł kolejne zmiany w oświacie. Wchodzi w życie nowy regulamin oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów wprowadzający sześciostopniową skalę ocen. W tym też roku powróciło ponownie po długiej przerwie nauczanie religii w szkołach.

            Następne zmiany w rozwoju oświaty w gminie Żelechlinek przypadają na 1992 rok, kiedy to decyzją Rady Ministrów dokonano nowego podziału administracyjnego kraju, w wyniku którego powstała Gmina Żelechlinek i Gmina Budziszewice. Na terenie gminy Żelechlinek pozostały 3 szkoły podstawowe: ośmioklasowa Szkoła Podstawowa w Żelechlinku i Żelechlinie oraz sześcioklasowa Szkoła Podstawowa w Radwance. Pozostałe szkoły znalazły się w obrębie gminy Budziszewice. Taki stan oświaty istniał w naszej gminie do 1999 r.

Nad całokształtem pracy dydaktyczno – wychowawczej i stanem bazy lokalowej szkół na terenie gminy od 1973 r. czuwała kadra kierownicza w składzie:

Szkoła Podstawowa w Żelechlinku – Anna Socha 1973-1981 Gminny Dyrektor Szkół, Teresa Skorzycka 1975-1981 z-ca Dyrektora Zbiorczej Szkoły Gminnej, 1981-1983 Gminny Dyrektor Szkół, Maria Magiera 1975-1983 z-ca Gminnego Dyrektora Szkół, 1983-1984 Gminny Dyrektor Szkół, 1984-1988 Inspektor Oświaty i Wychowania Barbara Lemczak 1981-1982 Dyrektor Szkoły, Szymon Kruś 1982-1983 Dyrektor Szkoły, Jadwiga Susik 1983-1989 Dyrektor Szkoły, Andrzej Obiała 1989-1990 Dyrektor Szkoły, Cecylia Grabowska 1990-1991 Dyrektor Szkoły, Zofia Pietrzak 1982-1983 Zastępca Gminnego Dyrektora Szkół, 1988-1990 Inspektor Oświaty i Wychowania, Franciszek Bolesta 1991-1996 Dyrektor Szkoły, Anna Długosz 1988-1990 z-ca Inspektora Oświaty i Wychowania, 1996-1999 Dyrektor Szkoły, 1999-2002 Dyrektor Gimnazjum w Żelechlinku, Irena Kostrzewa 1999-2002 Dyrektor Szkoły, 2002 - nadal Dyrektor Zespołu Szkół; Kamilla Cholak 2002- nadal Wicedyrektor Zespołu Szkół;

Szkoła Podstawowa w Żelechlinie – Mieczysław Kaczorek 1973-1982 Dyrektor Szkoły, Anna Socha 1982-1991, Józef Wenecki 1991-1994 Dyrektor Szkoły, Ewa Ambrozik 1994-2001 Dyrektor Szkoły;

Szkoła Podstawowa w Radwance – Wacław Waliszewski 1950-1979 Kierownik Szkoły, Feliksa Waliszewska 1979-1982 Dyrektor Szkoły, Henryka Rochala 1986-1993 Dyrektor Szkoły, Irena Kostrzewa 1993-1999 Dyrektor Szkoły;

Szkoła Podstawowa w Bukowcu – Wojtkiewicz Daniela Kierownik Szkoły, Adam Socha 1979-1984 Kierownik Punktu Filialnego;

Szkoła Podstawowa w Naropnej – Barbara Szczepańska 1959-1973 Dyrektor Szkoły, 1973-1977 Kierownik Punktu Filialnego, Henryka Rochala 1977-1978 Kierownik Punktu Filialnego, Maria Narożnik 1978-1984 Kierownik Punktu Filialnego, 1984-1989 Dyrektor Szkoły Podstawowej;

Szkoła Podstawowa w Lesisku – Genowefa Bednarek 1972-1978 Kierownik Szkoły;

Szkoła Podstawowa w Teklinie – Feliks Brzeziński, Franciszek Psyk;

Szkoła Podstawowa w Budziszewicach – Władysław Ozimek 1974-1994 Dyrektor Szkoły;

Szkoła Podstawowa w Węgrzynowicach – Stanisława Reszka 1969-1990 Dyrektor Szkoły, Ewa Mielcarek 1990-1993 Dyrektor Szkoły;

Szkoła Podstawowa w Rękawcu – Daniela Szczepańska 1967-1975 Kierownik Szkoły, 1984-1991 Dyrektor Szkoły, Bożena Jarecka 1991-2000 Dyrektor Szkoły,

 Szkoła Podstawowa w Tarnowskiej Woli – Kaszuba Janina 1945-1977 Kierownik Szkoły, Daniela Szczepańska 1978-1985 Kierownik Szkoły, Genowefa Bednarek od 1985

Szkoła Podstawowa w Mierznie – Zofia Męcina 1954-1982 Kierownik Szkoły, Wiesława Jagiełło 1982-1991 Kierownik Szkoły.

W trosce o zapewnienie dzieciom i młodzieży jak najlepszych warunków do rozwoju kultury fizycznej i sportu władze gminy przystąpiły w 1995 r. do budowy hali sportowej. Nowoczesny obiekt sportowy o powierzchni 774 m² z boiskiem do piłki nożnej, ręcznej i siatkowej oraz widownią mieszczącą 300 osób oddano do użytku w 1998 r. Do dyspozycji uczniów jest również siłownia, sala widowiskowa, a także gabinet rehabilitacyjny świadczący usługi wszystkim mieszkańcom gminy. Budowa tak wielkiego obiektu była możliwa dzięki środkom pozyskanym przez wójta gminy z Urzędu Kultury  Fizycznej i Turystyki przy wsparciu ówczesnego wicepremiera rządu Romana Jagielińskiego. Otwarcia hali dokonał w dniu 08.03.1998 wójt gminy Bogdan Kaczmarek i zaproszony na tę uroczystość przewodniczący UKFiT Jacek Dębski. Wśród zaproszonych gości znaleźli się min. Wicepremier Rządu Roman Jagieliński, Marszałek Sejmu Mikołaj Kozakiewicz, Kurator Oświaty Janina Skibicka, parlamentarzyści ziemi piotrkowskiej oraz przedstawiciele zaprzyjaźnionych samorządów i instytucji współpracujących ze szkołą. Hala sportowa jest miejscem rekreacyjno - sportowym dla dzieci i młodzieży naszych szkół oraz miejscowego klubu sportowego.

Na terenie gminy istnieją także inne obiekty sportowe. Przy Zespole Szkół w Żelechlinku znajdują się dwa boiska, zmodernizowane w 1993 r. i 1996 r. Jedno z nich to utwardzone boisko do gry w piłkę ręczną i koszykową, natomiast drugie to boisko do piłki nożnej, na którym odbywają się rozgrywki piłkarskie uczniów Zespołu Szkół i miejscowej drużyny Ludowego Klubu Sportowego.

8 stycznia 1999 r. weszła w życie kolejna reforma oświaty wprowadzająca zmiany w systemie szkolnictwa. Pojawiły się nowe typy szkół:

- przedszkola i oddziały przedszkolne dla dzieci 3-7 lat,

- szkoły podstawowe z 6- letnim okresem nauki dla dzieci 7-13 lat,

- trzyletnie gimnazja dla dzieci od 13-16 lat,

- trzyletnie licea i dwuletnie szkoły zawodowe,

- pięcioletnie szkoły wyższe i równoległe dwustopniowe studia:

            - 3-letnie licencjackie

            - 2-letnie magisterskie

- kolegia i szkoły policealne.

W wyniku reorganizacji szkół od 1 września 1999 r. w gminie funkcjonują: Szkoła Podstawowa w Żelechlinku i Żelechlinie, Szkoła Filialna w Radwance z klasami I - III oraz Gimnazjum w Żelechlinku – nowy typ szkoły. 21 czerwca 2000 r. po raz ostatni w historii szkolnictwa mury Szkoły Podstawowej w Żelechlinku opuszczają uczniowie klasy ósmej.

W trosce o zapewnienie sprawnego dowozu do szkół władze gminy podjęły starania o przydział nowego środka transportu. Od 1 września 1999 r. po drogach naszej gminy zaczął kursować nowy autobus Autosan H6 Żaczek zwany potocznie „gimbusem”.

Utworzenie gimnazjum wiązało się z koniecznością modernizacji budynku szkoły w Żelechlinku. Priorytetową sprawą samorządu lokalnego stało się dostosowanie obiektu do potrzeb młodzieży gimnazjalnej. Na posiedzeniu Rady Gminy w dniu 27 marca 2000 r. podjęto uchwałę o rozbudowie części budynku szkoły podstawowej z przeznaczeniem na gimnazjum. Nowy dwukondygnacyjny budynek dydaktyczny oddano do użytku 2 września 2001 r. Poświecenia obiektu dokonał ksiądz biskup Józef Zawitkowski. Wśród zaproszonych gości znaleźli się m. in.: Kurator Oświaty, przedstawiciele WFOŚiGW, starostwa powiatowego i samorządu lokalnego. Szkoła posiada nowoczesne sale dydaktyczne i pracownie przedmiotowe, salę komputerową z dostępem do Internetu oraz gabinet profilaktyki medycznej. Realizacja inwestycji była możliwa dzięki dużemu zaangażowaniu rady gminy i wójta Bogdana Kaczmarka.

Następne zmiany w strukturze organizacji oświaty w gminie nastąpiły w 2001 r. 14 lutego tegoż roku podjęto uchwałę o likwidacji z dniem 1 września 2001 r. Szkoły Podstawowej w Żelechlinie i Szkoły Filialnej w Radwance. Od tej chwili dzieci i młodzież kształcą się w jednej szkole podstawowej i w jednym gimnazjum.

Rok 2002 przyniósł kolejne zmiany. Uchwałą Rady Gminy z dnia 24 maja 2002 r. Szkołę Podstawową i Gimnazjum przekształcono w Zespół Szkół, który funkcjonuje do chwili obecnej. Integralną częścią zespołu jest Oddział Przedszkolny, a od 1 września 2008 r. Punkt Przedszkolny dla dzieci cztero i pięcioletnich.

Obecny kompleks dydaktyczny może pomieścić ponad 400 uczniów. Jest jednym z nowocześniejszych w powiecie tomaszowskim. Najwięcej zmian w rozwoju oświaty przypada na okres kiedy organem prowadzącym szkoły został samorząd gminy. W chwili obecnej do zespołu szkół uczęszcza 398 uczniów: 275 do szkoły podstawowej i 123 do gimnazjum. Zatrudnionych jest 30 nauczycieli w pełnym wymiarze czasu pracy oraz 14 pracowników niepedagogicznych. Jest to szkoła jednozmianowa. Większość klas jest dwupoziomowych, liczebność w oddziałach kształtuje się od 19 do 30 uczniów. Szkoła dysponuje dwoma autobusami dowożącymi uczniów z pobliskich miejscowości. Z dowozu do szkoły korzysta 70 % uczniów uczęszczających do Zespołu Szkół. Oczekujący na zajęcia uczniowie mają możliwość korzystania ze świetlicy szkolnej. Od 1987 r. w szkole funkcjonuje stołówka dla dzieci i młodzieży. Ze stołówki szkolnej korzysta 74 % uczniów obu szkół.

            W trosce o wysoki poziom świadczonych usług edukacyjnych władze gminy przystąpiły do realizacji rządowego programu „Moje boisko – Orlik 2012”. 15 listopada 2009 r. oddano do użytku nowoczesne boisko sportowe. Gościem specjalnym uroczystości był Jan Tomaszewski, jeden z najlepszych bramkarzy w historii polskiej piłki nożnej. Użytkownikami kompleksu sportowego są przede wszystkim uczniowie Zespołu Szkół w Żelechlinku. Korzystają oni z różnych form zajęć sportowo - rekreacyjnych w ramach godzin lekcyjnych i pozalekcyjnych.

Szkoła pozyskuje środki unijne na realizację różnych programów edukacyjnych. Wypełniając zadania oświatowe współpracuje z instytucjami lokalnymi, powiatowymi i ogólnopolskimi. W 2005 r. rozpoczęła również współpracę z Zamkiem Królewskim w Warszawie w ramach ogólnopolskiego programu „Bernardo Bellotto – ambasador kultury”. Wieloletnie kontakty z muzeum zaowocowały poznaniem przez dzieci dziedzictwa kultury narodowej. Uczniowie mieli możliwość spotkania wybitnych ludzi, którzy potrafili  zafascynować ich sztuką. Uczestnictwo dzieci młodzieży w imprezach organizowanych przez Dział Oświatowy Zamku Królewskiego w Warszawie, na stałe wpisało się w historię naszej szkoły i gminy.

Od zawsze istniała potrzeba wiązania szkoły ze środowiskiem lokalnym oraz integracji jej zadań z potrzebami najbliższego regionu. Przez wszystkie lata funkcjonowania szkół w gminie były one nie tylko instytucjami kształcącymi dzieci i młodzież, ale także prężnie działającymi ośrodkami kultury w miejscowych środowiskach.

 

 

 


[1] Z. Matuszewski, Powiat rawsko – mazowiecki, Rawa Mazowiecka, 1929 r.,s.264-265.

[2] J. Sytuła, Miejsce kształcenia dorosłych w systemie oświatowym II Rzeczypospolitej, Wrocław, 1982r., s.20.

[3] E. Walczuk, Siedem wieków szkolnictwa w Rawie Mazowieckiej, Łódź, 2007r., s.175.

[4] R. Wroczyński, Dzieje oświaty polskiej 1795 – 1945, Warszawa, 1987, s. 297.

[5] E. Wawrzyniak, Z dziejów rawskiego podziemia, Warszawa, 1994,s. 135-136.